Kolory drewna i ich zmiana w czasie – dlaczego drewno ciemnieje

Kolor drewna zmienia się przez cały czas jego użytkowania. Deska, którą oglądasz w dniu zakupu, za kilka miesięcy będzie miała już trochę inny odcień, a po kilku latach różnica bywa wyraźna. Nie jest to wada materiału, tylko naturalna reakcja drewna na światło i powietrze. Kierunek zmiany zależy od gatunku: jedne drewna ciemnieją i ocieplają się, inne jaśnieją. Dobrze wiedzieć o tym przed wyborem podłogi, bo próbka pokazuje tylko punkt wyjścia.

Naturalny kolor drewna – od czego zależy

Naturalny kolor drewna to barwa samego surowca, bez bejcy i pigmentu. Wynika przede wszystkim z gatunku, ale nawet w obrębie jednego gatunku rozpiętość odcieni bywa duża. W opisach drewna egzotycznego podkreśla się właśnie szeroką tonację kolorów w jednym gatunku. Przykładowo iroko z tej samej partii nie jest jednolite kolorystycznie, a meranti uchodzi za drewno nieregularne pod względem barwy.

Przy doborze drewna do wnętrza pomaga podział na tonacje. Wyróżnia się drewno szare i bielone, ciemnobrązowe do czarnych, żółtawe, czerwone do bordo, pomarańczowawe, zielonkawe lub oliwkowe oraz neutralne. Ta sama klasyfikacja przydaje się później, gdy trzeba ocenić, w którą stronę kolor przesunie się z czasem: żółtawe drewno zwykle się ociepla, a czerwonawe nabiera głębi.

Osobną grupą są podłogi z kolorowym wykończeniem, na przykład bielone, przydymione czy olejowane z pigmentem. Barwa, którą widać na powierzchni, jest wtedy sumą koloru drewna i koloru powłoki. Jeśli zależy ci na barwie samego surowca, szukaj desek w naturalnym wybarwieniu, czyli bez dodatku koloru.

Dlaczego drewno ciemnieje – światło i utlenianie

Wszystkie gatunki drewna są w jakimś stopniu wrażliwe na światło. Za zmianę barwy odpowiadają dwa procesy, które działają równocześnie. Pierwszy to promieniowanie UV, które przesuwa kolor wierzchniej warstwy drewna. Drugi to utlenianie, czyli reakcja związków zawartych w drewnie z tlenem z powietrza. Światło, zwłaszcza słoneczne, wyraźnie ten proces przyspiesza.

Dlatego najszybciej zmienia się podłoga w pomieszczeniach z dużymi przeszkleniami i oknami od południa, a najwolniej w ciemnym korytarzu. Część gatunków reaguje nawet na zwykłe światło sztuczne. Przy wiśni wskazuje się, że jest wrażliwa na każdy rodzaj światła, także żarowe.

Zmiana koloru drewna nie zatrzymuje się po pierwszym roku, ale z czasem staje się mniej widoczna. Ostatecznie barwa się wyrównuje, choć trwa to długo. Jak dokładnie światło dzienne i sztuczne wpływa na odbiór podłogi w różnych pomieszczeniach, opisuje poradnik o tym, jak światło wpływa na kolor drewnianej podłogi.

Czynnik	Co robi z kolorem drewna	Kiedy jest najbardziej widoczny
Słońce i promieniowanie UV	Przyspiesza ciemnienie lub jaśnienie, zależnie od gatunku	Przy dużych oknach i od strony południowej
Tlen z powietrza	Utlenia związki barwne w drewnie, kolor dojrzewa	Cały czas, także w słabo oświetlonych miejscach
Światło sztuczne	Głównie zmienia odbiór koloru, przy wrażliwych gatunkach także samą barwę	Wieczorem, przy ciepłym lub zimnym świetle
Dywany i meble	Zasłonięte miejsca zmieniają się wolniej niż reszta podłogi	Po przestawieniu mebli lub zwinięciu dywanu
Powłoka wykończeniowa	Może spowolnić zmianę, ale jej nie zatrzymuje	Przy porównaniu różnych wykończeń na tym samym gatunku

Jak zmieniają kolor popularne gatunki drewna

Nie każde drewno ciemnieje. Ogólna obserwacja stolarzy jest taka, że jasne gatunki częściej ciemnieją i ocieplają się, a bardzo ciemne potrafią z czasem zjaśnieć. To jednak reguła orientacyjna, a nie prawo. Poniższa tabela zbiera kierunki zmian opisywane dla gatunków spotykanych na podłogach i w stolarce.

Gatunek	Kolor wyjściowy	Jak zmienia się z czasem
Dąb	Jasny, słomkowy do beżowego	Ociepla się i lekko żółknie, staje się bardziej miodowy
Orzech amerykański	Ciemny brąz	Jaśnieje i przechodzi w bardziej miodowe tony
Wiśnia	Różowawy	Ciemnieje do jasnego czerwonobrązowego
Merbau	Czerwonobrązowy	Ciemnieje, kolor staje się głębszy i bardziej jednolity
Jatoba	Ciepły, czerwonawy, z wyrazistym rysunkiem słojów	Ciemnieje i nabiera głębszej barwy
Iroko	Złocisto-brązowy	Na zewnątrz może przejść w srebrzysto-szarą patynę
Sapeli	Od złotego do czerwonobrązowego	Traci pierwotne nasycenie wraz ze starzeniem drewna
Wenge	Bardzo ciemny	Może z czasem zjaśnieć

Najbardziej zaskakuje zwykle orzech amerykański, bo kupujący spodziewają się ciemnienia, a dostają podłogę jaśniejszą i cieplejszą. Tę zmianę trzeba zaakceptować już przy zakupie, co dobrze opisuje tekst o tym, dla kogo jest podłoga z orzecha amerykańskiego. Odwrotnie zachowuje się merbau, które pod wpływem UV ciemnieje i wyrównuje barwę. Więcej o tym gatunku w poradniku, czy podłoga z merbau sprawdzi się w salonie.

Jak drewno zmienia kolor na słońcu – w domu i na zewnątrz

We wnętrzu słońce działa przez szybę, więc zmiana jest stopniowa. Najczęściej widać ją dopiero przy porównaniu: po przesunięciu komody albo zwinięciu dywanu pojawia się pole o innym odcieniu. Wynika to z tego, że zasłonięty fragment zmieniał się wolniej niż reszta podłogi. Rolety, zasłony i okresowe przestawianie wyposażenia pomagają wyrównać ten efekt, ale nie zatrzymują naturalnego dojrzewania koloru.

Na zewnątrz proces wygląda inaczej. Drewno wystawione na słońce i deszcz bez ochrony z czasem szarzeje. Dobrym przykładem jest iroko: jego złocisto-brązowa barwa z upływem czasu może przejść w srebrzysto-szarą patynę. Dlatego zdjęcia tarasów i mebli ogrodowych nie są dobrym odniesieniem dla podłogi w salonie, nawet jeśli to ten sam gatunek.

Wykończenie a zmiana koloru drewna

Powłoka na podłodze wpływa na kolor na dwa sposoby. Po pierwsze zmienia barwę od razu po nałożeniu: olej zwykle pogłębia i ociepla odcień, a lakier może wyglądać nieco inaczej, zależnie od rodzaju i stopnia połysku. Po drugie powłoka może spowolnić zmianę koloru wywołaną światłem. W źródłach poświęconych drewnu egzotycznemu podkreśla się jednak, że żadne przezroczyste wykończenie, także z filtrem UV, nie zatrzymuje tego procesu, a jedynie go opóźnia.

Przy podłogach barwionych pigment częściowo maskuje zmianę koloru, ale drewno pod spodem nadal reaguje na światło i tlen. Dlatego dwie podłogi o podobnej nazwie koloru, wykonane na różnych gatunkach lub w różnych systemach wykończenia, mogą starzeć się inaczej. Przy wyborze warto ustalić, na jakim gatunku wykonano kolor i czy powierzchnia jest olejowana, czy lakierowana.

Jak oceniać kolor drewna przed wyborem podłogi

Kolor drewna na zdjęciu lub na monitorze może się wyraźnie różnić od rzeczywistego. Nawet próbka nie daje pełnej pewności, bo gotowa podłoga będzie miała kolor zbliżony do próbki, ale nie identyczny. Ten sam dąb wygląda inaczej w jasnym salonie, inaczej przy ciepłym świetle wieczorem i jeszcze inaczej obok kamienia czy tkanin.

• Oglądaj próbki we własnym wnętrzu, w świetle dziennym i wieczornym.
• Porównuj kilka desek naraz, bo pojedynczy element pokazuje za mało zmienności.
• Zapytaj, czy próbka jest świeża, czy już zdążyła się zestarzeć na świetle.
• Sprawdź, w którą stronę zmienia się wybrany gatunek, a nie tylko jaki ma kolor dziś.

Częsty kłopot pojawia się wtedy, gdy nowy element ma pasować do drewna, które leży we wnętrzu od lat, na przykład przy dokładaniu schodów, drzwi lub podłogi w sąsiednim pokoju. Nawet ten sam gatunek z innej partii, świeżo wykończony, będzie na początku wyglądał inaczej niż drewno, które przez kilka lat dojrzewało na świetle. Różnica zwykle zmniejsza się z czasem, ale nie musi zniknąć całkowicie, zwłaszcza gdy elementy mają inne wykończenie.

Przy łączeniu drewna podłogi z meblami, schodami czy drzwiami lepiej zestawiać gatunki o podobnej temperaturze koloru. Nie łączy się ciepłych i zimnych tonów, odcieni zielonkawych z czerwonymi ani szarych lub bielonych z bordowymi i żółtawymi. We wnętrzu wystarczą dwa, maksymalnie trzy różne gatunki drewna. Jako neutralną bazę często wskazuje się dąb w naturalnym, jasnym odcieniu, bo łatwo dopasować do niego pozostałe elementy.

FAQ – najczęściej zadawane pytania