Dąb szypułkowy, bezszypułkowy i czerwony na podłodze

Dąb szypułkowy (Quercus robur) i dąb bezszypułkowy (Quercus petraea) to dwa rodzime gatunki, których drewno jest tak podobne, że w handlu łączy się je pod wspólną nazwą „dąb europejski”. Dąb czerwony (Quercus rubra) pochodzi z Ameryki Północnej i na podłodze różni się wyraźnie: ma cieplejszą, różowawą barwę i bardziej otwarte naczynia, przez które łatwiej wnika woda.

Na ułożonej podłodze szypułkowego od bezszypułkowego praktycznie się nie odróżni. Różnicę między dębem europejskim a czerwonym widać natomiast już na próbce, zwłaszcza po olejowaniu.

Dąb szypułkowy i bezszypułkowy – jeden „dąb europejski”

Rodzaj dąb obejmuje około 460 gatunków drzew i krzewów z rodziny bukowatych, rosnących prawie wyłącznie w strefie umiarkowanej półkuli północnej. W Polsce dziko rosną dąb szypułkowy, bezszypułkowy, burgundzki, omszony i czerwony. Cenione drewno dają zwłaszcza dąb szypułkowy i bezszypułkowy, a także dęby amerykańskie: biały i czerwony.

Dąb szypułkowy rośnie w niemal całej Europie, poza północą i obszarem śródziemnomorskim, a w Polsce jest pospolity, zwłaszcza na niżu w lasach mieszanych. Dorasta do 50 m wysokości i ma głęboki korzeń palowy, który zwiększa jego odporność na wichury. Dąb bezszypułkowy częściej porasta siedliska nieco suchsze i uboższe. Oba gatunki rosną jednak w podobnych regionach, krzyżują się ze sobą i dają drewno o niemal identycznej barwie, gęstości i rysunku.

Drewno dębu europejskiego jest stosunkowo ciężkie i twarde, dlatego od dawna stosuje się je w stolarce budowlanej, meblarstwie i na podłogach. Ma wyraźne promienie drzewne, które na deskach ciętych prostopadle do słojów tworzą charakterystyczne, połyskujące plamki, zwane błyszczem. Jasna biel, czyli zewnętrzna część pnia, różni się barwą od twardziela i w wyższych klasach selekcji jest z desek eliminowana.

Dlatego tartaki i producenci podłóg nie rozdzielają ich surowca. Gdy w opisie deski widnieje „dąb” albo „dąb europejski”, chodzi zwykle o drewno jednego lub obu tych gatunków. Dla wyglądu podłogi większe znaczenie niż botanika mają klasa selekcji, format i wykończenie.

Jak odróżnić dąb szypułkowy, bezszypułkowy i czerwony

Same drzewa najłatwiej rozpoznać po liściach i żołędziach. Nazwy gatunków pochodzą zresztą od tego, jak osadzone są owoce.

Cecha	Dąb szypułkowy	Dąb bezszypułkowy	Dąb czerwony
Nazwa łacińska	Quercus robur	Quercus petraea	Quercus rubra
Pochodzenie	Europa, Azja Mniejsza	Europa	Ameryka Północna
Liście	ok. 10 cm, bardzo krótki ogonek, uszkowata nasada	wyraźny ogonek, nasada klinowata	duże, z ostro zakończonymi klapami
Żołędzie	po 2–3 na długiej szypułce	siedzące, prawie bez szypułki	krótkie, w płaskiej miseczce
Barwa drewna	jasnobeżowa do miodowobrązowej	jak u szypułkowego	różowawa, czerwonobrązowa
Naczynia w drewnie	zamknięte tylozami	zamknięte tylozami	w dużej części otwarte

Liście dębu czerwonego jesienią przebarwiają się na intensywnie czerwono, stąd nazwa gatunku. Drzewo sprowadzono do Europy jako ozdobne i leśne, a w Polsce rozprzestrzenia się samorzutnie i wypiera rodzime gatunki z runa, dlatego uznaje się je za gatunek inwazyjny.

Dąb czerwony – cechy drewna i zachowanie przy wodzie

Najważniejsza różnica techniczna dotyczy naczyń, czyli kanalików przewodzących wodę w drewnie. W dębie europejskim są one wypełnione tylozami, co sprawia, że drewno słabo przepuszcza ciecze. Właśnie dlatego dąb europejski od wieków służy do wyrobu beczek. W dębie czerwonym naczynia pozostają w dużej części otwarte, więc woda i barwniki wnikają w nie łatwiej i głębiej.

Na podłodze przekłada się to na kilka praktycznych skutków:

• rozlana woda szybciej wnika w niezabezpieczone miejsca, np. na krawędziach desek;
• bejca i olej z pigmentem wchodzą głębiej, przez co kolor bywa mniej równomierny;
• drewno wyraźniej pokazuje ciepły, czerwonawy podton po każdym wykończeniu.

Twardością oba dęby są zbliżone, więc dąb czerwony nie jest „słabszy” w sensie odporności na wgniecenia. O tym, jak gatunki wypadają w porównaniu twardości i dlaczego dąb jest dla podłóg punktem odniesienia, piszemy szerzej w poradniku twardość drewna na podłogę.

Dąb europejski a amerykański na podłodze

Określenie „dąb amerykański” bywa mylące, bo w Ameryce Północnej rośnie około 90 gatunków dębów. Na rynku drewna dzieli się je na dwie grupy: dęby białe, o drewnie zbliżonym do europejskiego, i dęby czerwone, do których należy Quercus rubra. Przy porównaniu podłóg warto więc pytać nie o kontynent, tylko o grupę gatunkową.

Kryterium	Dąb europejski (szypułkowy, bezszypułkowy)	Dąb czerwony
Odcień po wykończeniu	neutralny, ciepły beż do miodowego	wyraźnie cieplejszy, różowawy
Przepuszczalność dla wody	niska	wyższa
Barwienie, olej z pigmentem	równomierny efekt	mocniejsze i mniej równe wybarwienie
Rysunek drewna	widoczne promienie drzewne, spokojny rysunek	bardziej kontrastowy
Typowe zastosowanie na podłodze	deski lite, warstwowe, parkiet i jodełka	rzadziej spotykany, głównie w drewnie litym

Z tego zestawienia wynika, dlaczego większość podłóg dębowych, od jasnych po wybarwione na szaro lub ciemno, powstaje z dębu europejskiego. Neutralny odcień i równe przyjmowanie oleju ułatwiają uzyskanie przewidywalnego koloru w całej partii desek. Gotowe podłogi z dębu w różnych wybarwieniach i selekcjach można przejrzeć w kategorii podłogi drewniane w Świecie Podłóg.

Wykończenie dębowej podłogi – olej, lakier i taniny

Dąb zawiera dużo tanin, czyli garbników. Kora dębów od stuleci służyła w garbarstwie do wyprawiania skór, a taniny obecne w drewnie wpływają na to, jak podłoga reaguje na wykończenie. Wchodzą w reakcję z żelazem, przez co mokre metalowe przedmioty mogą zostawić na dębie ciemne plamy. To samo zjawisko wykorzystuje się celowo przy dębie wędzonym, którego ciemna barwa powstaje w reakcji tanin z amoniakiem.

Olej podkreśla rysunek i naturalną barwę drewna, a lakier tworzy na powierzchni szczelną powłokę i zwykle mniej zmienia kolor. Przy dębie czerwonym różnica między próbką surową a olejowaną jest większa niż przy europejskim. Zalety obu wykończeń porównuje poradnik lakier czy olej do podłogi drewnianej.

Ile lat rośnie dąb i jak wyhodować go z żołędzia

Dąb szypułkowy nie rośnie szybko, za to żyje bardzo długo. Dęby żyją średnio około 500 lat, a znane są okazy ponad 1000-letnie. Pomnikowe dęby szypułkowe mają zwykle ponad 200 lat i obwód pnia mierzony na wysokości 1,30 m rzędu 3,5–4 m. Drewno na deski podłogowe pochodzi z drzew dużo młodszych, ale i tak liczących zwykle ponad sto lat, bo dopiero wtedy pień osiąga średnicę i jakość potrzebną do wyrobu tarcicy.

Wyhodowanie dębu z żołędzia jest proste i nie wymaga specjalnych warunków:

1. Jesienią zbierz świeżo opadłe, zdrowe żołędzie bez otworów po szkodnikach.
2. Wrzuć je do wody i odrzuć te, które pływają, bo zwykle są puste lub zepsute.
3. Posadź żołędzie płytko w doniczce z wilgotną ziemią albo od razu w gruncie i zostaw na zimę w chłodzie.
4. Wiosną pilnuj, by podłoże nie przesychało; siewka najpierw wypuszcza długi korzeń palowy.
5. Sadzonkę przenieś na stałe miejsce po roku lub dwóch, zanim korzeń zbyt mocno się rozrośnie.

Ze względu na korzeń palowy i rozłożystą koronę dąb wymaga dużo miejsca, dlatego nie sadzi się go blisko budynków ani innych drzew.

Co sprawdzić w opisie podłogi dębowej

Nazwa gatunku to tylko część informacji. Dwie podłogi z dębu europejskiego mogą wyglądać zupełnie inaczej, jeśli różnią się selekcją, formatem i wykończeniem. Przed wyborem warto sprawdzić:

• gatunek lub grupę: dąb europejski czy dąb czerwony;
• klasę selekcji, która określa liczbę i wielkość sęków, pęknięć i przebarwień;
• konstrukcję: deska lita, warstwowa (z grubością warstwy użytkowej) lub parkiet;
• rodzaj wykończenia: olej, lakier albo drewno surowe do wykończenia na miejscu;
• dopuszczalność montażu na ogrzewaniu podłogowym, podaną w karcie technicznej.

Selekcja ma na wygląd podłogi dębowej często większy wpływ niż różnica między szypułkowym a bezszypułkowym. Oznaczenia klas wyjaśnia wpis klasy selekcji podłóg drewnianych.

FAQ – najczęściej zadawane pytania